“Жеймс Уэбб” (JWST) телескопи ўта улкан қора туйнукни аниқлади. Ушбу кашфиёт Коинотнинг пайдо бўлиши ҳақидаги назарияларни ўзгартириб юбориши мумкин. Бу ҳақда Кембриж университетининг “Universe Today” журнали хабар берди.
Қайд этилишича, Кембриж университети раҳбарлигидаги халқаро олимлар гуруҳи массаси тахминан 50 миллион Қуёшга тенг бўлган ўта улкан қора туйнукни кашф этган. У катта эҳтимол билан ўзи жойлашган галактикадаги юлдузлардан ҳам олдинроқ пайдо бўлган. Ушбу объектга QSO1 ёки Abell2744-QSO1 номи берилган. У “Жеймс Уэбб” космик телескопи ёрдамида топилган.
Тадқиқотчиларнинг фикрича, бу топилма қора туйнукларнинг шаклланиши ҳақидаги одатий тасаввурларни шубҳа остига қўймоқда. Илгари олимлар дастлаб улкан юлдузлар пайдо бўлади, улар портлаб (коллапсга учраб) қора туйнукларга айланади ва кейинчалик атрофидаги моддаларни ютиш ҳамда бошқа объектлар билан бирлашиш орқали аста-секин катталашиб боради, деб ҳисоблашарди.
Бироқ олимларнинг маълумотларига кўра, QSO1 ўз галактикасида ҳали юлдузлар деярли бўлмаган даврдаёқ улкан массага эга бўлган. Таҳлиллар шуни кўрсатдики, ушбу объектни қуршаб турган газ қарийб бутунлай водород ва гелийдан иборат бўлиб, унда юлдузлар ҳаётидаги жараёнлардан сўнг ҳосил бўладиган оғир элементлар умуман йўқ.
“Биз ўзига тегишли сезиларли даражадаги галактикаси бўлмаган ва юлдузлар пайдо бўлиш жараёни бошланишидан олдин ҳам мавжуд бўлган қора туйнукни топганга ўхшаймиз. Бу жуда ҳаяжонли воқеа, чунки у ибтидоий қора туйнуклар ёки тўғридан тўғри коллапс натижасида ҳосил бўлган қора туйнуклар мавжудлигига исбот бўла олади. Бундай туйнукларнинг мавжудлиги илгари фақат назарий жиҳатдан айтиларди, аммо амалда тасдиқланмаган эди”, дейди тадқиқот муаллифларидан бири Игнас Юожбалис.
Олимлар “Пандора тўдаси” номи билан машҳур бўлган Abell 2744 галактикалар тўдасининг гравитацион линзалаш эффекти туфайли ушбу объектнинг массасини ўлчашга муваффақ бўлган. Ушбу тўда узоқдаги объектдан таралаётган ёруғликни кучайтириб ва шаклини ўзгартириб кўрсатган, бу эса аниқроқ кузатувлар олиб боришга имкон берган.
Қўшимча ўлчовлар шуни кўрсатдики, тизимнинг асосий массаси юлдузлар орасида тақсимланмаган, балки айнан марказий қора туйнукда жамланган. Тадқиқотчиларнинг баҳолашича, қора туйнук бутун тизим массасининг қарийб учдан икки қисмини ташкил этади.
Иш муаллифларининг тахмин қилишича, ушбу объект Катта портлашдан сўнг дарҳол “оғир уруғлар”дан ҳосил бўлган бўлиши ёки юлдуз шаклланиши босқичини четлаб ўтиб, улкан газ булутларининг тўғридан тўғри коллапси (сиқилиши) натижасида пайдо бўлган бўлиши мумкин.
Шу билан бирга, JWST телескопи аллақачон “кичик қизил нуқталар” деб аталувчи юзлаб шунга ўхшаш объектларни аниқлаган. Бу эса бундай тизимлар илк Коинот даврида кенг тарқалган бўлиши мумкинлигини англатади.
