Астрономлар юлдузга ўхшаб нур таратадиган, бироқ энергияси қора туйнукларга хос бўлган янги турдаги космик объектни аниқлаганини маълум қилди. “Қора туйнук юлдузи” деб аталган ушбу объект бутун Қуёш тизими ҳажмига тенг бўлиб, Ердан миллиардлаб ёруғлик йили узоқликда жойлашган. Бу ҳақда халқаро олимлар гуруҳининг “Nature” журналида чоп этилган тадқиқотида сўз борди.
Қайд этилишича, олимлар ушбу объектни NASA’нинг “James Webb” космик телескопи орқали олинган Коинотнинг илк даврларига оид тасвирларни ўрганиш жараёнида аниқлаган. MoM-BH*-1 деб номланган объект Кит юлдузи туркумида жойлашган бўлиб, олимлар ҳисоб-китобига кўра, у Катта портлашдан 660 миллион йил ўтиб шаклланган.
Тадқиқотчилар объектни дастлаб улкан қизил юлдуз сифатида кўриб чиққан. Бироқ унинг энергия чиқариш кўрсаткичлари бу тахминга мос келмаган. Ҳисоб-китобларга кўра, объект маълум бўлган ҳар қандай юлдуздан 100 миллиард марта кўпроқ энергия ажратади. Бу эса унинг қора туйнукларга хос хусусиятга эга эканини кўрсатган.
“Биз астрофизик объектнинг янги тури – қора туйнук юлдузини аниқладик”, деган Массачусетс технология институти қошидаги Кавли астрофизика ва космик тадқиқотлар институти олими Роҳан Найду.
Унинг айтишича, объект “одатда қора туйнуклар билан боғлиқ бўлган энергия билан ёритилади, бир вақтнинг ўзида эса классик юлдузларга хос белгиларни намоён қилади”.
Компьютер моделлаштириш натижалари объект ядровий синтез орқали энергия ишлаб чиқарадиган улкан юлдуз эмаслигини кўрсатган. Олимларнинг тахминига кўра, у зич газ қатламлари билан ўралган қора туйнук бўлиб, газ унинг нурланишини юлдузникига ўхшатиб кўрсатмоқда.
Тадқиқотчилар MoM-BH*-1’нинг нури деярли тўлиқ қизил экани ва маълум бир тўлқин узунлигидан кейин кескин йўқолишини ҳам қайд этган. Найду бу хусусиятни маълум бўлган бошқа космик объектлар билан таққослаш қийинлигини айтган.
Астрономларнинг фикрича, агар тадқиқот натижалари тасдиқланса, “James Webb” телескопи тасвирларида аниқланган бошқа кўплаб сирли “Кичик қизил нуқталар” ҳам қора туйнук юлдузлари бўлиши мумкин.
Тадқиқотчилар бундай объектлар галактикалар эволюциясида муҳим роль ўйнаган бўлиши мумкинлигини тахмин қилмоқда. Хусусан, улар ҳозирги кунда галактикалар марказида мавжуд бўлган ўта улкан қора туйнукларнинг дастлабки шакллари бўлиши таҳмин қилинган.
Роҳан Найдунинг сўзларига кўра, “қора туйнук юлдузлари” деярли ҳар бир ўта улкан қора туйнукнинг шаклланишидаги дастлабки босқич бўлиши ҳамда юлдузлар пайдо бўлиши ва галактикаларнинг кейинги ривожланишига ҳам таъсир кўрсатган бўлиши мумкин.
