АҚШ ва Саудия Арабистони ўртасида имзоланиши кутилаётган ядровий келишув доирасида Риёд ўз ҳудудида уранни бойитиш имкониятига эга бўлиши мумкин. Бу ҳақда АҚШ Конгресси ҳужжатлари ва қуролларни назорат қилиш бўйича экспертлар хулосасига таяниб, Associated Press хабар берди.
Мутахассисларнинг огоҳлантиришича, Саудияда уранни бойитиш учун мўлжалланган центрифугаларнинг пайдо бўлиши келажакда қиролликнинг шахсий ядро қуроли дастурини яратишига йўл очиши мумкин. Бу айниқса, Эрон ва АҚШ ўртасидаги атом можароси давом этаётган бир пайтда минтақадаги мувозанатни бутунлай ўзгартириб юборишидан хавфсиралмоқда.
Қироллик валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон аввалроқ, агар Теҳрон атом бомбасига эга бўлса, Риёд ҳам шундай йўл тутишини очиқчасига таъкидлаган эди.
Покистон омили ва ядровий хавфсизлик
Ўтган 2025-йилда Саудия ва ядро қуролига эга Покистон ўртасида ўзаро мудофаа пакти имзоланган эди. Покистон мудофаа вазири зарурат туғилганда мамлакат ядровий дастури Саудия ихтиёрига берилишини маълум қилган. Бу қадам Исроил учун жиддий огоҳлантириш сифатида баҳоланмоқда.
Вашингтондаги Қуролларни назорат қилиш ассоциацияси директори Келси Давенпортнинг сўзларига кўра, АҚШнинг янги таклифи Саудия Арабистонига уранни бойитиш технологияларига кириш имконини беради.
“Ҳатто чекловлар қўйилган тақдирда ҳам, Риёд уранни бойитиш бўйича билим ва кўникмаларни эгаллаши эҳтимоли юқори”, дейди эксперт.
Миллиардлаб долларлик шартнома
Конгресс ҳисоботига кўра, Трамп маъмурияти дунё бўйлаб, жумладан, Саудия Арабистони билан 20 та ядровий бизнес-келишувни амалга оширишни кўзламоқда. Бу шартномалар АҚШ иқтисодиёти учун миллиардлаб доллар фойда келтириши ҳамда Россия, Хитой, Франция ва Жанубий Корея каби рақобатчиларнинг бу сектордаги устунлигига чек қўйиши кутилмоқда.
“Келишув лойиҳасига кўра, ҳар икки давлат МАГАТЭ (Атом энергияси бўйича халқаро агентлик) назорати остида иш олиб бориши шарт бўлади”, дейилади хабарда.
Эрон билан кескинлик фонида
Ушбу ташаббус АҚШ ва Эрон ўртасидаги муносабатлар ўта таранглашган паллага тўғри келмоқда. Трамп агар Эрон ўз ядровий дастури бўйича келишувга эришмаса, унга нисбатан ҳарбий куч ишлатиш билан таҳдид қилмоқда.
Эрон ҳозирда уранни 60 фоизгача бойитмоқда, бу эса ядро қуроли даражаси ҳисобланган 90 фоизга жуда яқин кўрсаткичдир. Мамлакат ихтиёрида бўлган 60 фоизгача бойитилган 440 килограмм ураннинг қаердалиги ва ҳолати ҳануз ноаниқ. Агар бу уран 90 фоиздан юқори даражагача бойитилса, 10 та ядровий қурол ясаш учун етарли бўлиши мумкин.
