АҚШ ҳукумати 15 январь куни Эрондаги оммавий намойишларни шафқатсизларча бостиришда айбланган беш нафар юқори мартабали амалдор ва бир қатор молиявий тармоқларга нисбатан санкциялар эълон қилди. Бу ҳақда Қўшма Штатлар Молия вазирлиги маълум қилди.
“Чўкаётган кемадаги каламушлар”
Янги санкциялар рўйхатига Эрон Миллий хавфсизлик олий кенгаши котиби Али Ларижоний, Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК) ҳамда ҳуқуқ-тартибот идоралари қўмондонлари киритилган. Вашингтон уларни тинч намойишчиларга нисбатан куч ишлатиш режасининг “меъморлари” деб атамоқда.
Шунингдек, аёл маҳбусларга нисбатан “шафқатсиз, ғайриинсоний ва камситувчи муносабат”да бўлинган Фардис қамоқхонаси ҳам чекловлар нишонига тушди. АҚШ молия вазири Скотт Бессент 15 январь куни эълон қилинган видео мурожаатида Эрон раҳбарларига қатъий огоҳлантириш берди:
“АҚШ Молия вазирлиги шуни биладики, сиз чўкаётган кемадаги каламушлар каби, Эрон оилаларидан ўғирланган маблағларни дунё бўйлаб халқаро банкларга ўтказишга уринмоқдасиз. Ишончингиз комил бўлсин, биз бу маблағларни ҳам, сизни ҳам кузатиб боряпмиз. Ҳали вақт бор, агар халқ томонга ўтишни истасангиз, президент Трамп айтганидек, зўравонликни тўхтатинг ва Эрон халқи билан бирга бўлинг”.
Эрондаги намойишлар
Эрондаги тартибсизликлар дастлаб юқори инфляция ва пул қадрсизланиши сабабли бошланган бўлса-да, кейинчалик 1979-йилги Ислом инқилобидан кейинги энг йирик сиёсий инқирозга айланди. АҚШда жойлашган HRANА инсон ҳуқуқлари гуруҳининг маълумотларига кўра, ҳозиргача тўқнашувларда 2 435 нафар намойишчи ва ҳукуматга алоқадор 153 киши ҳалок бўлган. Аммо баъзи манбалар қурбонлар 12 мингдан ошганини қайд этди.
Эрон президенти Масъуд Пезешкиён эса 15 январь куни ҳукумат намойишларга сабаб бўлган иқтисодий муаммолар, коррупция ва валюта курсидаги қийинчиликларни бартараф этишга ҳаракат қилаётганини билдирди. Расмий Теҳрон тартибсизликларни келтириб чиқаришда ўзининг азалий рақиблари — АҚШ ва Исроилни айбламоқда.
“Максимал босим” кампаниясининг янги босқичи
Молия вазирлиги, шунингдек, Эрон нефтьи ва нефть-кимё маҳсулотларини сотишдан тушган пулларни халқаро бозорларда ювиш билан шуғулланган 18 нафар шахс ва “яширин банк” тармоқларига ҳам санкция қўллади.
Ушбу чоралар президент Дональд Трамп томонидан қайта тикланган “максимал босим” кампаниясининг бир қисми ҳисобланади. Мазкур кампаниядан мақсад Эрон нефть экспортини нол даражага тушириш ва Теҳроннинг ядро қуролига эга бўлишига йўл қўймасликдир. Эрон томони эса ядро қуроли устида ишлаётганини доимий равишда рад этиб келади.
Трамп 28 декабрдан бери давом этаётган намойишлар фонида бир неча бор намойишчилар томонида бўлишини ва керак бўлса вазиятга аралашишини таъкидлаган. Аммо Саудия Арабистони, Қатар ва Уммон расмийлари Трампни Эронга ҳужум қилишдан воз кечишга кўндирган.
