“Рус дунёси” мафкурасининг асосий меъмори ҳамда Кремлга яқин файласуф собиқ СССР таркибида бўлган мамлакатлар, жумладан Марказий Осиё давлатлари суверенитетини инкор қилди. Унинг фикрича, бу республикаларни Россия “назоратга олиши керак”.
“Суверен Арманистон, Грузия, Озарбайжон, Қозоғистон, суверен Ўзбекистон, Тожикистон ва Қирғизистоннинг мавжудлигини қабул қилиб бўлмайди. Янги воқелик моделида ҳеч қандай суверенитетга ўрин йўқ. Улар ёки бизнинг лагеримизда, Ягона иттифоқимиз таркибида бўлади ёки Ғарб, Европа Иттифоқи, Америка учун, айрим ҳолатларда эса Хитой учун таянч майдонга айланади”, деган у.
Бундан ташқари, Дугин “уч қутбли дунё” ҳақидаги қарашларини такрорлаб, Россияни АҚШ ҳамда Хитой қаторида санади. Файласуф Москва бундай шароитда энг муҳим куч марказларидан бирига айланиши учун Марказий Осиё ҳамда Кавказ давлатларини назорат қилиши кераклигини таъкидлади.
“Бизнинг мақсадимиз уч қутбли дунёда энг муҳим куч марказларидан бирига айланиш: суверен, эркин, мустақил ва улкан давлат бўлиш. Биз назоратга олмаган барча ҳудудлар нейтрал бўлиб қолмайди. Яъни тинч ва осойишта “Швейцариялар”га айланмайди. Аксинча, улар бошқа қутбларнинг, энг аввало АҚШ бошчилигидаги янада можароли қутбнинг таянч нуқтасига айланади”, деган у.
Дугин ўзи ким?
Кремль сиёсати учун илҳомлантирувчи манба, “Рус дунёси” мафкурасининг меъморларидан бири сифатида кўрилган сиёсий файласуф ва публицист Александр Дугин ўзининг баҳсли баёнотлари билан машҳур. У либерал Ғарб моделига қарши “евросиёчилик цивилизацияси” ғоясини илгари суриб келади. Ушбу мафкурага кўра, Россия Европа ҳам, Осиё ҳам эмас, балки алоҳида тарихий-сивилизацион макон бўлиб, ўз атрофида бошқа ҳудудларни бирлаштириши лозим.
Файласуф расмий давлат лавозимида ишламаса-да, кўплаб таҳлилчилар унинг фикр-мулоҳазалари Кремльнинг геосиёсий қарорларида акс этишини таъкидлаб келади. Foreign Policy журнали 2014-йили уни дунёнинг энг кучли таъсирга эга 100 мутафаккири қаторига қўшган.
Ўзининг империалистлик фикрлари, давлатлар суверенитетини инкор қилиши ва агрессив риторикаси сабаб у танқидлар марказида бўлади. “Евросиёчилик цивилизацияси” концепцияси эса Россияни алоҳида ва устун тарихий макон деб тасвирлайди. Унинг таъсиридаги бошқа халқлар ва давлатлар иккинчи даражали субъектлар сифатида таърифланади. 2022-йилнинг 20 август куни унинг машинаси портлатиб юборилиши натижасида 29 ёшли қизи Даря Дугина ҳалок бўлган. Тахминларга кўра, суиқасд Украина махсус хизматлари томонидан уюштирилган, нишонда эса файласуфнинг ўзи бўлган.
Бу биринчи ҳолат эмас
Александр Дугин Ўзбекистон суверенитетини савол остига олган ягона таниқли шахс эмас. Аввалроқ телебошловчи ва тарғиботчи Владимир Соловёв Россия Марказий Осиё ва Арманистонда ҳам Украинадаги каби “махсус ҳарбий амалиёт” ўтказиш мумкинлигини айтганди. Воқеадан сўнг РФнинг Арманистондаги элчиси Сергей Копиркин мамлакат Ташқи ишлар вазирлигига чақирилиб, норозилик нотаси топширилди. Ўзбекистон ТИВ эса масала юзасидан сукут сақлади.
Соловёвнинг баёнотлари ўзбекистонликлар орасида жиддий эътирозларни келтириб чиқарди. “Юксалиш” умуммиллий ҳаракат раиси, Қонунчилик палатаси депутати Бобур Бекмуродов Соловёвнинг гапларига тупуриб қўйиш етарли эканини таъкидлади. Отабек Бакиров унинг сўзларини қиморбозлардан калтак еб, афти мажақланган муштумзўр аламини тинч кетаётганлардан олаётганга ўхшатди.
“Сурия ва Венесуэладан тепилганларнинг пропагандачиси минтақамизга таҳдид қиляпти. Бу худди қиморбозлардан калтак еб, афти мажақланган муштумзўр ўз йўлида тинч кетаётганларга дағдаға қилишига ўхшайди… Бу моховлар уч кун қор ёғганди, қорини курай олишмай ётишибди. Дағдағасига ўласанми? Ўзинг ҳар йили миллион уруғинг қуриб ахлатингга ботаётган бўлсанг, ҳар йили 2 миллионга ўсаётган 85 миллионлик Марказий Осиёга дўқ уришингга бало борми?”, деди у.
Россия ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Мария Захарова Соловёвнинг таҳдидли баёнотлари юзасидан муносабат билдириб, Арманистон ва Марказий Осиё ҳақидаги сўзлар унинг шахсий фикри эканини айтди.
