Жаҳон банки ижрочи директорлар кенгаши 22 январь куни “Марказий Осиёда электр энергияси бозорини ривожлантириш ва энергия тизимлари интеграцияси” дастурини тасдиқлади. Бу ҳақда банк матбуот хизмати маълум қилди.
Қайд этилишича, уни амалга ошириш 10 йил давом этади. Дастур Марказий Осиёда биринчи минтақавий электр энергияси бозорини яратиш, савдони ривожлантириш, электр узатиш тизимларининг ўтказувчанлик қобилиятини кенгайтириш ва қайта тикланадиган энергия манбаларининг минтақа мамлакатлари энергия тизимларига кенг кўламли интеграцияси учун асос яратишга қаратилган.
РЕМИТ дастурини молиялаштиришнинг умумий тахминий ҳажми 1,018 миллиард долларни ташкил этади. У уч босқичга бўлинади. Биринчи босқичда Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистон, шунингдек, Марказий Осиё давлатларининг “Энергия” мувофиқлаштирувчи-диспетчерлик марказига 143,2 миллион долларлик грантлар ва имтиёзли кредитлар ажратилади.
Биринчи босқич доирасида энергия тармоғига 900 МВтга яқин янги тоза энергия қувватларининг интеграциялашуви таъминланиши кутилмоқда, бу эса қарийб 700 миллион доллар хусусий инвестицияларни жалб қилиш имконини беради. Қайд-этилган чора-тадбирлар ушбу жадал ривожланаётган минтақада янада ишончли ва интеграциялашган энергия тизими учун пойдевор яратади, деган Жаҳон банкининг Европа ва Марказий Осиё минтақасида инфратузилма масалалари бўйича директори Чарльз Корме.
Ушбу маблағларнинг 140 миллион доллари Жаҳон банкининг Халқаро тараққиёт ассоциацияси (ХТА) ресурсларидан ва 3,2 миллион доллари эса Марказий Осиё сув ва энергетика дастури (CАWЕП) грантлари кўринишида берилади.
Минтақада электр энергиясига бўлган талаб 2050-йилга бориб уч баробар ошиши мумкин. Бунда энергия хавфсизлиги ва ҳамёнбоплигини ошириш учун имкон борлигига қарамай, Марказий Осиёда электр энергияси савдоси ҳали ҳам чекланганлигича қолмоқда. Ҳозирда савдо электр энергиясига бўлган умумий талабнинг атиги 3 фоизини ташкил этади.
Шу билан бирга, минтақа бир-бирини тўлдирувчи ва бой тоза энергия ресурсларига эга бўлса-да, қайта тикланадиган энергия манбалари электр энергияси ишлаб чиқаришнинг атиги 4 фоизини эгаллайди.
РЕМИТ дастури минтақанинг бир-бирини тўлдирувчи энергия ресурсларидан, жумладан, Қирғизистон ва Тожикистондаги гидроэнергетика, Қозоғистон, Туркманистон ва Ўзбекистондаги иссиқлик электр станцияларида энергия ишлаб чиқариш, шунингдек, Марказий Осиёнинг барча мамлакатларида ўсиб бораётган қуёш ва шамол энергияси салоҳиятидан фойдаланишга қаратилган.
Кейинги ўн йил ичида РЕМИТ дастури электр энергияси савдоси ҳажмини йилига камида 15 000 ГВт/соатгача оширишга ёрдам беради – бу бутун Марказий Осиё бўйлаб миллионлаб одамларнинг йиллик эҳтиёжларини қондириш учун етарли бўлади.
У электр узатиш линияларининг ўтказувчанлик қувватини 16 ГВт гача — 3 баравардан кўпроққа оширишга ва минтақа мамлакатларининг энергия тизимларига 9 ГВт гача тоза энергия қувватларини интеграция қилишга ёрдам беради.
Минтақавий энергетика интеграциясини мустаҳкамлаш янада мувозанатли ва барқарор энергия тизимини яратиш, электр таъминотидаги узилишларни камайтириш, уй хўжаликлари ва бизнес учун энергия нархини пасайтириш имконини беради.
2050-йилга келиб, кенгроқ энергия интеграцияси ва электр савдосини ривожлантириш минтақага 15 миллиард долларгача иқтисодий фойда келтириши мумкин, деган Жаҳон банкининг Марказий Осиё бўйича минтақавий директори Нажи Бенхасин.
Марказий Осиё давлатларининг “Энергия” мувофиқлаштириш диспетчерлик маркази бозор ва институционал чора-тадбирларни амалга ошириш учун масъул бўлади, электр энергиясини узатиш бўйича миллий компаниялар эса РЕМИТ дастури доирасида инфратузилмавий инвестицияларни амалга оширади. Марказий Осиё мамлакатларининг энергетика вазирликлари ва ижро этувчи агентликларини ўз ичига олган Минтақавий бошқарув қўмитаси РЕМИТ дастурининг амалга оширилиши устидан умумий назоратни амалга оширади.
