Янги тадқиқотлар шуни кўрсатдики, болалар ва ўсмирларнинг экран олдида ўтказган вақти уларнинг юрак ва метаболик соғлиғига салбий таъсир кўрсатади. Копенгагендаги университет мутахассислари томонидан ўтказилган кенг қамровли кузатувлар натижалари, экран вақти билан юрак-қон томир касалликлари ва метаболик бузилишлар ўртасида мустаҳкам боғлиқликни аниқлади. Тадқиқот натижалари болалар саломатлиги учун янги хавфларни келтириб чиқариши мумкин.
Биринчи гуруҳга 2010 йилда 10 ёш бўлган болалар, иккинчисига эса 2000 йилда 18 ёшга тўлган ўсмирлар кирган. Олимлар телевизор томоша қилиш, ўйинлар ўйнаш, телефонлар ва планшетлардан кўнгилочар мақсадларда фойдаланиш билан ўтказилган вақтни ўлчаб, уни соғлиқ кўрсаткичлари — қон босими, холестерол даражаси, қондаги шакар ва бошқа маркерлар билан солиштиришди.
“Болалик ва ўсмирлик даврида экран вақти чекланган бўлса, узоқ муддатли юрак ва метаболизм соғлиғини ҳимоя қилиш мумкин. Бизнинг тадқиқотимиз экран вақти ва юрак-қон томир касалликлари ўртасида мустаҳкам боғлиқлик мавжудлигини кўрсатади, бу эса кунлик тартибнинг мувозанатли бўлишининг аҳамиятини янада таъкидлайди”, дейди доктор Девид Ҳорнер.
Тадқиқот натижалари ҳақиқатан ҳам хавотирли бўлди. Ўн ёшли болалар кунига ўртача 3,2 соат экран олдида ўтирган бўлса, ўн саккиз ёшли ўсмирлар эса 6,1 соат вақт ўтказишган. Ҳар бир қўшимча экран вақти кичик ёшдаги иштирокчилар учун кардиометаболик хавфни 0,08 стандарт оғиш, катта ёшдагилар учун эса 0,13 стандарт оғишга оширган.
Экран вақти ва соғлиқ хавфлари ўртасидаги боғлиқлик айниқса ухлашга муҳтож болалар орасида кучли намоён бўлди. Экранларнинг салбий таъсирининг тахминан 12% қисмини айнан уйқу давомийлигининг қисқариши ташкил этган.
“Бу шуни англатадики, етарли даражада ухламаслик нафақат экран вақти таъсирини кучайтириши мумкин, балки экран одатларини эрта метаболик ўзгаришлар билан боғлайдиган асосий омил ҳисобланади”, дейди Ҳорнер.
Тадқиқотчилар, шунингдек, машинани ўрганиш ёрдамида болалар қонида экран вақти билан боғлиқ махсус метаболитлар тўпламини аниқлашди. Бу ўзининг биологик таъсирини тасдиқловчи “экран вақти излари” ҳисобланади.
Америка Кардиология aссоциациясининг эксперти, тадқиқотда иштирок этмаган Aманда Марма Перақ уйқуни яхшилашни тавсия қилади: “Агар экран вақтини қисқартириш қийин бўлса, бошланғич қадам сифатида кечқурун гаджетлардан фойдаланишни камайтириш ва тезроқ ухлаб қолишга ҳаракат қилишни маслаҳат бераман. Ишончингиз комил бўлсин, болалар телефон ёки телевизорсиз ўзларини тинчлантиришни билишади ва зерикиш билан яхши курашадилар. Бундан ташқари, зерикиш болалар учун маълум даражада фойдали, чунки у янги ғоялар яратишга ёрдам беради ва уларнинг ижодкорлигини рағбатлантиради.”
