Эрон унга қарши қўлланган халқаро санкциялар бекор қилинса, юқори даражада бойитилган уран захираларини қисқартиришга тайёр. Бу ҳақда Эрон Атом энергияси ташкилоти раҳбари Муҳаммад Исломийга таяниб, Euronews хабар берди.
Исломийнинг сўзларига кўра, 60 фоизгача бойитилган уран захираларини камайтириш имконияти “барча санкциялар бекор қилинишига боғлиқ”. У гап халқаро чекловларни бутунлай олиб ташлаш ёки фақат АҚШ томонидан киритилган санкциялар ҳақида кетаётганига аниқлик киритмади.
Баёнот 2025-йили Исроил ва АҚШ билан бўлган можародан кейин қаердалиги номаълум бўлиб қолаётган 400 килограммдан ортиқ юқори бойитилган уран тақдири ҳақида ортиб бораётган хавотирлар фонида эълон қилинди. БМТнинг ядровий инспекторлари ушбу захираларнинг жойлашувини охирги марта 10 июнь куни, яʻни Исроил Эрон ядровий объектларига зарба беришидан уч кун олдин қайд этган.
Халқаро атом энергетикаси бўйича агентликнинг (МАГАТЭ) 2025 йил май ойидаги ҳисоботига кўра, мавжуд уран захиралари бойитиш даражаси 90 фоизга етказилса, тўққизта ядровий қурол ишлаб чиқариш учун етарли. Айнан шу даража ядровий жанговар каллак яратиш учун зарур ҳисобланади.
Эрон расмийлари мамлакат ядровий дастури фақат тинч, фуқаролик мақсадларига хизмат қилишини қатъий таъкидлаб келади. Бироқ АҚШ бошчилигидаги Ғарб давлатлари Теҳронни ядровий қурол яратишга интилаётганликда гумон қилади. Ислом Республикаси бу айбловларни бир неча бор рад этган.
“2025-йилнинг июнь ойида Исроил ва АҚШ ҳужумларидан олдин Эрон уранни 60 фоизгача бойитган, бу 2015-йилги ядровий келишувда белгиланган 3,67 фоизлик чегарадан анча юқори”, дейилади хабарда.
2025 йил 13 июнь куни Исроил Эроннинг ўнлаб ядровий объектлари, ҳарбий базалари ва инфратузилмаларига зарба берди. Орадан тўққиз кун ўтиб, АҚШ Форс, Натанз ва Исфаҳон шаҳарларидаги муҳим ядровий объектларга бункерга қарши бомбалар билан ҳужум қилди.
МАГАТЭ бош директори Рафаэл Гросси Теҳрон бир неча ой ичида бойитиш жараёнини қайта тиклашга қодир эканини айтди. Эрон ядровий қуролга эга бўлмаган давлатлар орасида уранни 60 фоизгача бойитаётган ягона мамлакат ҳисобланади. Исломийнинг баёноти Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи ва АҚШнинг Яқин Шарқ бўйича махсус вакили Стив Уиткофф ўртасида бўлиб ўтган билвосита музокаралардан кейин янгради. Учрашув 6 февраль куни Уммон султонлигида бўлиб ўтди ва июнь ойидаги можародан кейинги илк мулоқот бўлди.
Томонлар мулоқотни давом эттиришга келишиб олган. Бироқ Ароқчи “юзага келган ишончсизлик жиддий муаммо бўлиб, кейинги қадамларни қийинлаштириши мумкин”, деб таъкидлаган.
АҚШ президенти Дональд Трамп бир неча бор Эронни уран бойитишдан бутунлай воз кечишга чақирган. Теҳрон бу шартларни номақбул ва 2015-йилдаги келишувдан анча қатʻий деб ҳисоблайди. Эрон Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартнома доирасида тинч ядровий дастурга эга бўлиш ҳуқуқини ҳимоя қилиб келмоқда. Ушбу шартномани дунёнинг 191 давлати имзолаган. Ғарб давлатлари эса уранни бойитиш даражаси ва жамғарилган захиралар ҳажми тинч мақсадда фойдаланишдан ошиб кетганини таъкидламоқда.
