АҚШнинг Northwestern University олимлари ALMA радиотелескопи ва Chandra рентген расадхонаси ёрдамида галактикамиз марказида жойлашган Sagittarius A*дан чиқаётган шамол изларини аниқлади.
Space нашрининг хабар беришича, астрономлар мазкур ҳодисани деярли 50 йил давомида излаб келган.
Олимлар узоқ вақтдан бери қора туйнуклар моддани нафақат ўзига тортиши, балки уни фазога чиқариб юбориши ҳам мумкинлигини тахмин қилиб келган. Илмий адабиётларда бу жараён “қора туйнук шамоли” деб аталади.
Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, Sagittarius A* нисбатан “сокин” қора туйнук ҳисобланади. У жуда оз миқдордаги моддани ютади. Олимлар буни шартли равишда ҳар миллион йилда бир дона гуруч донани истеъмол қилишга қиёсламоқда.
Галактика марказини кузатишга Сомон йўли текислигидаги газ, чанг ва ионлашган тузилмалар ҳам тўсқинлик қилиб келган. Шу сабабли қора туйнук шамолининг тўғридан-тўғри далилларини олиш қийин бўлган.
ALMA телескопи томонидан беш йил давомида олиб борилган кузатувлар натижасида қора туйнукдан тахминан уч ёруғлик йили узоқликда жойлашган совуқ молекуляр газнинг энг аниқ тасвири ҳосил қилинди.
Тадқиқот давомида газ булути ичида узунлиги тахминан уч ёруғлик йилига тенг бўлган конуссимон бўшлиқ аниқланган. Олимларнинг фикрича, ушбу тузилмани юлдуз шамоллари ҳосил қилиши учун энергия етарли эмас. Шунингдек, конуснинг учи тўғридан-тўғри Sagittarius A* томон йўналган.
Chandra рентген расадхонаси кузатувлари мазкур бўшлиқда юқори энергияли нурланиш мавжудлигини тасдиқлаган.
Олимлар фикрича, қора туйнук шамоли иссиқ газнинг совуқ газни суриб чиқариши ёки уни кузатиш қийин бўлган даражагача қиздириши натижасида пайдо бўлган.
Ҳисоб-китобларга кўра, бу шамол тахминан 20 минг йилдан бери давом этмоқда. Бироқ у бошқа галактикалар марказидаги фаол супермассив қора туйнуклар ҳосил қиладиган кучли оқимлар билан солиштирганда анча заиф ҳисобланади.
Тадқиқот муаллифларининг таъкидлашича, мазкур кашфиёт галактикаларнинг аксарияти учун хос бўлган сокин фазадаги қора туйнуклар қандай фаолият юритишини яхшироқ тушуниш имконини беради.
