Германиялик олимлар биринчи марта мия тўқимасини ўта паст ҳароратда сақлашга ва эритилгандан кейин унинг фаолиятини тиклашга муваффақ бўлди. Бу ҳақда Naturе нашри хабар берди.
Муздан эритилгандан сўнг нейронлар яна электр сигналларини ўтказа бошлаган, улар ўртасидаги алоқалар ҳам ўз функционаллигини сақлаб қолган. Тадқиқотчилар фикрича, ушбу технология операциядан кейинги асаб тўқималари намуналарини сақлаб қолиш ва улардан илмий тадқиқотлар ёки дори воситаларини синовдан ўтказишда фойдаланиш имконини беради.
Одатда ҳаддан ташқари совуқҳарорат ҳужайраларга шикаст етказади. Музлаш жараёнида тўқималардаги сув кристалларга айланади ва бу кристаллар ҳужайра тузилишини бузади. Бироқ табиатда қаҳратон совуқларга бардошли организмлар мавжуд. Масалан, сибир саламандраси -50 даражагача бўлган ҳароратда омон қолиши ва ҳатто ўнлаб йиллар давомида музлаб қолиши мумкин.
Ушбу қобилиятнинг сири организм ишлаб чиқарадиган глицерол моддасига боғлиқ. У табиий “антифриз” вазифасини бажариб, суюқликнинг музлаш ҳароратини пасайтиради ва ҳужайраларни шикастланишдан ҳимоя қилади.
Шунга ўхшаш ҳолат замонавий тиббиётда ҳам қўлланилади. Масалан, инсон эмбриони витрификация усули ёрдамида ўта паст ҳароратда йиллаб сақланиши мумкин. Бунда тўқималар қарийб -130 даражадан паст ҳароратда совитилганда, сув муз кристалларини ҳосил қилмайди, балки шишасимон ҳолатга ўтади.
Аммо бу усул асаб тўқималари учун кутилган натижани бермаётган эди. Мия ўта нозик тузилишга эга бўлиб, унда миллионлаб нейронлар мураккаб тармоқлар орқали боғланган. Ҳатто ҳужайраларнинг ўзи сақланиб қолган тақдирда ҳам, уларнинг ўзаро алоқалари узилиб, тўқима ўз функциясини йўқотар эди.
Германиялик тадқиқотчилар асаб тўқималарининг тузилиши бутунлигини сақлаш учун ҳимоя моддалари таркибини ва совитиш жараёнини оптималлаштиришга эришди. Тажриба давомида кемирувчилар миясининг хотира шаклланиши учун масъул бўлган қисми — гиппокамп суюқ азот билан −196 даражагача совутилди ва −150 даражада 10 дақиқадан етти кунгача сақланди.
Электрон микроскоп ёрдамида ўтказилган таҳлиллар тўқиманинг нозик тузилиши деярли ўзгармаганини кўрсатди. Муз эритилгандан сўнг, нейрон тармоқлари бўйлаб яна электр сигналлари тарқала бошлади. Янги технология келажакда муҳим амалий аҳамиятга эга бўлиши мумкин:
Операция пайтида олиб ташланган мия қисмларини хавфсиз музлатиб сақлаш ва уларда янги дори воситаларини синаш мумкин бўлади. Альцгеймер ёки Паркинсон каби нейродегенератив касалликларнинг патологик намуналарини узоқ вақт сақлаш имкони туғилади.
Узоқ истиқболда олимлар ушбу технология инсон учун “сунъий уйқу” яратишга олиб келишини истисно этмаяпти. Бу назарий жиҳатдан узоқ муддатли космик миссиялар ёки бедаво беморларни янги даволаш усуллари кашф этилгунга қадар сақлаб туришда хизмат қилиши мумкин.
