АҚШ ҳукумати НАТОнинг бир қатор асосий қўмондонлик марказларида фаолият юритаётган хизматчилари сонини қисқартиришни режалаштирмоқда. Ушбу қарор Европада Вашингтоннинг альянсга содиқлиги ҳақидаги хавотирларни янада кучайтириши мумкин. Бу ҳақда вазиятдан хабардор учта манбага таяниб, Reuters хабар берди.
Қайси бўлинмалар қисқартирилади?
Трамп маъмурияти аллақачон бир неча Европа пойтахтларига маълум қилган ушбу режага кўра, НАТОнинг ҳарбий ва разведка операцияларини режалаштирувчи тузилмаларидан тахминан 200 та штат бирлиги олиб ташланади. Дипломатик музокаралар махфий бўлгани сабабли исмини ошкор қилмаган манбаларнинг сўзларига кўра, қисқартиришлар қуйидаги тузилмаларга дахлдор бўлади:
- Буюк Британияда жойлашган НАТО Разведка бирлашмаси маркази;
- Брюсселдаги Иттифоқчилар махсус операциялари кучлари қўмондонлиги;
- Португалиядаги денгиз операцияларини назорат қилувчи STRIKFORNATO тузилмаси;
- ва альянснинг бошқа бир қатор шунга ўхшаш бўлинмалари.
Маълум қилинишича, қисқартиришга тушган ушбу тузилмаларда жами 400 нафарга яқин АҚШ хизматчиси фаолият юритади. Демак, ушбу бўлимлардаги америкаликлар сони қарийб икки бараварга камаяди. Аниқлик киритилишича, америкалик ҳарбийлар ўз лавозимларидан чақириб олинмайди, балки уларнинг хизмат муддати тугагач, бўшаган ўринларга янги ходимлар тайинланмайди.
Расмий Вашингтон штатларни қисқартириш сабабини очиқламаган бўлса-да, бу қадам Трамп маъмуриятининг ҳарбий ресурсларни кўпроқ Ғарбий яримшарга йўналтириш ҳақидаги режаларига мос келади. Ушбу қисқартиришлар Европадаги 80 минг кишилик АҚШ ҳарбий контингенти (уларнинг қарийб ярми Германияда) фонида унча катта кўринмаслиги мумкин. Бироқ бу ҳаракат альянснинг 77 йиллик тарихидаги энг оғир дипломатик инқирозлардан бирига тўғри келмоқда.
Гренландия можароси
Европадаги хавотирларнинг асосий сабабларидан бири — президент Дональд Трампнинг Даниядан Гренландия оролини тортиб олиш бўйича кескинлашган кампаниясидир. Расмийлар бу ҳолат НАТОнинг йўқ бўлишига олиб келишидан хавотирда.
Вазиятни баъзи омиллар янада мураккаблаштирмоқда, жумладан, ижтимоий тармоқлардаги баёнотлар. Масалан, 20 январь куни эрталаб Швейцариядаги Жаҳон иқтисодий форумига учиб кетиш олдидан Трамп ижтимоий тармоқда НАТО АҚШ учун таҳдид деб тасвирланган постни улашди.
Бундан ташқари, Трамп 1 февралдан бошлаб Даниянинг орол устидан суверенитетини қўллаб-қувватлаётган саккизта Европа давлатларига нисбатан 10 фоизлик савдо божлари жорий этишини маълум қилган. Бунга жавобан Европа Иттифоқи ҳам қарши чоралар кўришни режалаштирмоқда.
НАТО вакили вазиятга изоҳ берар экан, АҚШ ходимларининг алмашиши одатий ҳол эканини ва ҳозирда Американинг Европадаги ҳарбий иштироки сўнгги йиллардагидан кўра юқорилигини таъкидлади.
“НАТО ва АҚШ расмийлари альянснинг мудофаа ва тийиб туриш салоҳиятини сақлаб қолиш учун доимий алоқада бўлиб турибди”, дейди альянс расмийси.
Трамп ўзининг биринчи президентлик даврида ҳам НАТОдан чиқиш билан таҳдид қилганди. Аммо 2025-йилнинг биринчи ярмидаги саммитларда альянс билан илиқ муносабатда бўлган. Бироқ 2026 йил бошига келиб, муносабатлар яна кескинлашмоқда.
