Сурия марказий ҳукумати ва мамлакатдаги асосий курд ҳарбий тузилмаси, яъни Сурия демократик кучлари (СДК) 18 январь куни курд фуқаролик ва ҳарбий маъмурларини расмий Дамашқ назоратига ўтказиш бўйича кенг қамровли битим имзолади. Бу ҳақда Reuters хабар берди.
Тегишли келишув Сурия қўшинлари муҳим нефть конларини ўз ичига олган ҳудудларни эгаллаб олган бир неча кунлик шиддатли жанглардан сўнг амалга ошди. АҚШ махсус вакили Том Баррак битимни бурилиш нуқтаси деб атаб, интеграциянинг барча деталларини якунлаш учун ҳали қилинадиган ишлар кўплигини таъкидлади.
Курдлар учун оғир шартлар
Мазкур келишув Сурия шимоли-шарқида ўн йилдан ортиқ вақт давомида ярим мухтор ҳудудни бошқариб келган СДК учун жиддий зарба сифатида баҳоланмоқда. СДК раҳбари Мазлум Абди гуруҳ иккита муҳим провинциядан чиқиб кетишга рози бўлганини тасдиқлади:
1. Дайр аз-Заврр: мамлакатнинг асосий нефть ва буғдой етиштирувчи ҳудуди.
2. Раққа: Фрот дарёси бўйидаги муҳим гидроэлектр тўғонлари жойлашган ҳудуд.
СДК 2024 йил охирида Башар Асад ҳокимияти ағдарилганидан бери Сурияни бошқариб келаётган исломий ҳукумат (амалдаги президент Аҳмад аш-Шараъа) таркибига киришга шу пайтгача қаршилик кўрсатиб келаётган эди.
14 банддан иборат битим
Сурия президентлиги томонидан эълон қилинган 14 банддан иборат ҳужжатда амалдаги президент Аҳмад аш-Шараъа ва Мазлум Абдининг имзолари бор. Давлат ОАВнинг хабар беришича, улар ҳужжатни алоҳида-алоҳида имзолаган. Аммо Абди 19 январь куни пойтахт Дамашқда Шараъа билан учрашишини ва қайтганидан сўнг халққа тафсилотларни очиқлашини маълум қилди. У курд минтақасининг “ютуқларини” ҳимоя қилишга содиқ қолишини айтиб, шундай деди:
“Бу урушга биз мажбуран жалб этилдик. Биз унинг олдини олмоқчи эдик, бироқ кўплаб кучлар томонидан режалаштирилгани сабабли, афсуски, бунга мажбур бўлдик”.
Келишувнинг асосий бандлари қуйидагилардир:
- Ҳарбий интеграция. СДКнинг барча кучлари марказий Мудофаа ва Ички ишлар вазирликларига алоҳида курд бўлинмалари сифатида эмас, балки “шахсий таркиб” (якка тартибдаги аскарлар) сифатида қўшилади.
- Стратегик объектлар. Барча чегара ўтиш пунктлари, газ ва нефть конлари ҳамда 2017-йилда ИШИД мағлуб этилганидан бери ушлаб турилган жангарилар ва уларнинг оилалари сақланадиган қамоқхоналар ва лагерлар ҳукуматга топширилади.
- КИП масаласи: СДК ўз сафларидан “Курдистон ишчилар партияси”га (КИП) алоқадор барча суриялик бўлмаган шахсларни чиқариб юбориш мажбуриятини олади.
Сурия ҳукумат вакилининг сўзларига кўра, ҳудудларни топшириш кейинги 24–48 соат ичида амалга ошиши лозим.
Келишувда курдлар учун айрим енгилликлар ҳам кўзда тутилган. Хусусан, СДК марказий ҳукуматдаги муҳим лавозимларга ўз номзодларини кўрсатиши мумкин. Шунингдек, курдлар кўп истиқомат қиладиган ва СДКнинг асосий таянчи саналган Ҳасака провинцияси губернатори ўзаро консенсус (келишув) асосида тайинланади.
АҚШ ва Туркия муносабати
Туркия ташқи ишлар вазирлиги келишув Сурия халқи ва қўшни давлатлар хавфсизлигига хизмат қилишига умид билдирди. Reuters’га кўра, АҚШ қийин аҳволда қолмоқда: у бир томондан ИШИДга қарши курашда узоқ йиллик ҳамкори бўлган СДКни, иккинчи томондан эса Сурияни бирлаштиришга ваъда берган янги етакчи аш-Шараъани қўллаб-қувватлаши керак. Том Баррак дам олиш кунлари давомида Ироқ Курдистонида Абди билан, Дамашқда эса Шараа билан учрашувлар ўтказди.
Хавотирлар сақланиб қолмоқда
Курдлар аш-Шараъа ҳукумати борасида жиддий хавотирда. Бунга 2025-йилда юз берган мазҳаблараро зўравонликлар сабаб бўлмоқда. Маълумотларга кўра, ўшанда Сурия ғарбида 1500 га яқин алавийлар ҳукуматпараст кучлар томонидан ўлдирилган, жанубда эса юзлаб друзлар қатл қилинган эди.
