Ўзбекистонда паст кучланишли электр тармоқларини хусусий секторга бериш ишлари Самарқанд вилоятидан бошланиб, кейинги босқичда Андижон, Жиззах, Наманган, Сирдарё, Тошкент вилояти ва Тошкент шаҳрига кенгайтирилиши режалаштирилган. Бу ҳақда бугун, 14-январь куни Президент Шавкат Мирзиёев танишган энергия самарадорлигини ошириш ҳамда электр энергияси таъминотида бозор механизмларини жорий этиш бўйича тақдимотда сўз боради.
Халқаро экспертларнинг хулосаларига кўра, Ўзбекистон энг кўп энергия сарфлайдиган мамлакатлар қаторига киради. Хусусан, республикада биноларнинг якуний энергия истеъмолидаги улуши қарийб 50 фоизни ташкил этиб, бир квадрат метрга тўғри келадиган энергия сарфи Европа мамлакатларига нисбатан бир неча баробар юқори.
Шу боис, ўтган йилда энергия самарадорлик соҳасидаги ислоҳотларни тизимли йўлга қўйиш мақсадида алоҳида агентлик ташкил этилган. Ушбу тузилмага 2030 йилга қадар иқтисодиётда энергия сарфини камида 20 фоизга, давлат идоралари ва ижтимоий обектларда эса энергия истеъмолини 15 фоизга қисқартириш вазифаси юклатилган.
Тақдимотда агентликнинг 2026 йилдаги фаолияти режалари кўриб чиқилган.
Мамлакатдаги биноларнинг катта қисми ўтган асрнинг 60-70-йилларида қурилган бўлиб, уларда энергия сарфи даражаси юқорилигича қолмоқда. Шу боис, ижтимоий обектлар ва аҳоли турар жойларини энергия самарадор обектларга айлантириш бўйича кенг кўламли ишлар режалаштирилган. Бу ишларга жорий йилда 150 миллиард сўм субсидия ва компенсация маблағлари йўналтирилади.
Республикадаги 30 мингга яқин ижтимоий обектларнинг энергия самарадорлигини оширишда халқаро молия институтлари иштироки ва хусусий сектор инвеститсияларини кенгайтиришга алоҳида эътибор қаратиш зарурлиги кўрсатиб ўтилган.
Жорий йилги инвеститсия дастури доирасида 770 та ижтимоий обект энергия самарадорлик стандартлари асосида модернизатсия қилинади. Бунга халқаро молия институтларидан 264 миллион доллар маблағ жалб этилади.
Шу билан бирга, энергияни тежаш орқали даромад олиш механизмлари – энергия сервис компанияларининг хизматларини (ESCO) ривожлантириш ва ушбу бозорни шакллантириш масалалари ҳам кўриб чиқилган.
Биноларни энергия аудитдан ўтказиш, энергия самарадорлик стандартлари асосида лойиҳалаш ва моделлаштиришда рақамли технологиялар ҳамда сунъий интеллект имкониятларини кенг қўллаш режалари ҳақида ахборот берилган.
Саноат соҳасида ҳам энергия тежамкорликни ошириш бўйича аниқ режалар белгиланган. Жумладан, жорий йилда 142 та тўқимачилик корхонасига қуёш панелларини ўрнатиб, 722 миллион киловатт-соат электр энергияси ва корхоналарнинг 693 миллиард сўм маблағи тежалиши кутилмоқда. Шунингдек, ичимлик суви таъминоти тизимида 300 та насосни янгилаш режалаштирилган.
Марказлашган иссиқлик таъминоти тизимидаги мавжуд муаммоларга ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Айни пайтда иссиқлик қозонхоналари ва тармоқларининг бир қисми эскириши оқибатида энергия йўқотишлари юқори даражада қолмоқда. Шу боис, жорий йилда иссиқлик қозонхоналари ва тизимларини модернизация қилиш, уларни “ёпиқ тизим”га ўтказиш доирасида 400 та индивидуал иссиқлик пунктларини ўрнатиш ва камида 100 километр иссиқлик тармоқларини янгилаш кўзда тутилган.
Мутасаддиларга биноларни қуриш, таъмирлаш ва реконструкция қилишда энергия самарадорлик стандартлари ва таъсирчан қоидаларни ишлаб чиқиш топширилган.
Тақдимотда электр энергияси соҳасида рақобатли бозор механизмларини жорий этиш бўйича амалга оширилаётган ишлар муҳокама қилинган. Хусусан, паст кучланишли электр тармоқларини хусусий секторга бериш ишлари Самарқанд вилоятидан бошланиб, кейинги босқичда Андижон, Жиззах, Наманган, Сирдарё, Тошкент вилояти ва Тошкент шаҳрига кенгайтирилиши режалаштирилган. Бу орқали тармоқларни янгилашга инвестицияларни жалб этиш орқали йўқотишларни кескин камайтириш кўзда тутилган.
Электр энергиясининг улгуржи бозорини шакллантириш ишларининг бориши тўғрисида ахборот берилган. Ҳозирги кунга қадар йилига 10 миллион киловатт-соатдан кўп электр истеъмол қилаётган улгуржи истеъмолчилар рўйхати тузилган. Ушбу корхоналар учун электр энергиясини улгуржи бозорда “соатбай” шаклланган нархларда тўғридан тўғри шартномалар асосида харид қилиш тизимини жорий этиш таклиф этилган.
Бугунги кунда энергетика ва коммунал соҳалар бўйича алоҳида регуляторларни ташкил этиш ишлари олиб борилмоқда. Хорижий тажрибадан келиб чиқиб, бу борада ягона регуляторни ташкил этиш таклифи билдирилган.
Президент мазкур таклифларни маъқуллаб, энергия самарадорликни ошириш, ресурслардан оқилона фойдаланиш ва энергетика бозорида рақобат муҳитини шакллантириш муҳимлигини таъкидлаган ҳамда мутасаддиларга тегишли топшириқларни берган.
Прокуратура ва ички ишлар органлари олдига муҳокама қилинган соҳаларда қонун талабларига қатъий риоя этилишини ва жавобгарликнинг муқаррарлигини таъминлаш, белгиланган чора-тадбирларнинг сўзсиз ижросини таъминлаш юзасидан ҳокимликлар билан яқиндан ишлаш вазифаси қўйилган.
