АҚШ президенти Дональд Трамп 12 январь куни Эрон билан бизнес алоқалар олиб борадиган ҳар қандай давлат Қўшма Штатлар билан савдода 25 фоизлик бож тўлашини маълум қилди. Бу ҳақда Reuters хабар берди.
Вашингтон ушбу қарорни Эронда давом этаётган ҳукуматга қарши оммавий намойишлар фонида қабул қилди.
“Дарҳол кучга кирадиган ушбу тартибга кўра, Эрон Ислом Республикаси билан бизнес юритаётган ҳар қандай давлат АҚШ билан амалга ошириладиган барча турдаги савдо амалиётлари учун 25 фоизлик бож тўлайди. Ушбу буйруқ якуний ва қатъийдир”, деб ёзди Трамп Truth Social’даги саҳифасида.
Ноаниқлик ва ҳуқуқий асослар
Ҳозирча Оқ уйнинг расмий сайтида ушбу сиёсат бўйича расмий ҳужжат эълон қилинмади. Шунингдек, Трамп ушбу божларни жорий этишда қайси ҳуқуқий ваколатларга таянаётгани ёки чекловлар барча савдо ҳамкорларига бирдек тегишли экани ҳақида маълумот берилмаган.
Эрон товарларининг асосий экспорт бозорлари Хитой, Бирлашган Араб Амирликлари ва Ҳиндистон ҳисобланади. Божлар эса АҚШга ушбу мамлакатлардан маҳсулот олиб кирувчи импортёрлар томонидан тўланади.
Эрондаги вазият ва ҳарбий таҳдидлар
Эрон 2025 йилда АҚШ иттифоқчиси бўлган Исроил билан 12 кунлик урушни бошидан ўтказган. Июнь ойида эса АҚШ ҳарбийлари Эроннинг ядровий иншоотларини бомбардимон қилган эди. Ҳозирда мамлакатда 1979 йилги Ислом инқилобидан кейинги энг жиддий инқироз — оммавий намойишлар кузатилмоқда.
Трамп Вашингтоннинг вазиятга муносабатини кўриб чиқаётган бир пайтда, Теҳрон 12 январь куни АҚШ билан алоқа каналлари очиқ эканини билдирди. Трампнинг ўзи эса Эрон расмийлари билан учрашиши мумкинлигини ва Эрон мухолифати билан алоқада эканини айтмоқда. Шу билан бирга, у Эрон раҳбариятига босимни ошириб, ҳарбий чоралар билан ҳам таҳдид қилган.
Оқ уй матбуот котиби Каролин Левиттнинг сўзларига кўра, ҳаво ҳужумлари вариантлардан бири бўлса-да, дипломатия президент учун доимо биринчи даражали танловдир. Айни пайтда АҚШ Давлат департаменти ва Теҳрондаги Виртуал элчихона Эрондаги Америка фуқароларига мамлакатни зудлик билан тарк этиш бўйича кескин огоҳлантириш билан чиқди. Улар мамлакатни Арманистон ёки Туркия орқали тарк этишга чақирилди.
Намойишлардаги талафотлар
Дастлаб иқтисодий қийинчиликлар туфайли бошланган намойишлар кейинчалик сиёсий тус олиб, диний тузумни ағдариш намойишларига айланиб кетди. АҚШда жойлашган HRANА инсон ҳуқуқлари гуруҳининг маълум қилишича, 28 декабрдан бери давом этаётган намойишларда 599 киши (510 нафар намойишчи ва 89 нафар хавфсизлик ходими) ҳалок бўлгани тасдиқланган.
ОPЕC аъзоси бўлган Эрон 2022 йилги Жаҳон банки маълумотларига кўра, 147 та давлат билан савдо алоқаларини ўрнатган. Трамп ўзининг иккинчи президентлик муддати давомида АҚШ душманлари билан алоқадор бўлган ёки Вашингтон учун “адолатсиз” савдо сиёсати юритаётган давлатларга нисбатан тез-тез божлар билан таҳдид қилиб келмоқда. Бироқ президентнинг бу борадаги сиёсати ҳуқуқий босим остида қолиши мумкин — ҳозирда АҚШ Олий суди Трамп томонидан жорий этилган бир қатор божларни бекор қилиш масаласини кўриб чиқмоқда.
