АҚШ 2026 йил охиригача Гренландия устидан назорат ўрнатишни режалаштирмоқда. Бу ҳақда Вашингтондаги экспертлар ва манбаларга таяниб, Politico хабар берди.
Венесуэладаги ҳарбий операциядан сўнг АҚШ президенти Дональд Трамп Гренландия устидан назорат зарур эканини таъкидлаганди. Бу эса Данияга қарашли, кенг автономияга эга бўлган оролга АҚШ бостириб кириши мумкинлиги ҳақидаги хавотирларни кучайтирди. Гренландия Дания қироллиги таркибида қолмоқда, унинг ташқи ва хавфсизлик сиёсати эса Копенгаген томонидан бошқарилади.
Eurasia Group таҳлилий марказининг Европа бўлими директори Мужтаба Раҳмон фикрича, Трамп маъмурияти оролдаги сиёсий мувозанатни жиддий ўзгартириш учун “яширин таъсир кампанияси”ни йўлга қўйишга уриниши мумкин. Бу маҳаллий сиёсатчиларни молиявий рағбатлантириш орқали амалга оширилиши прогноз қилинган.
АҚШ президенти маъмурияти аллақачон эркин ассоциация тўғрисидаги келишув лойиҳасини тайёрламоқда. Трамп ушбу ҳужжатни Данияни четлаб ўтган ҳолда Гренландия расмийларига таклиф этишни режалаштирган. Битимга кўра, АҚШ қуролли кучлари орол ҳудудида тўлиқ ҳаракат эркинлигига эга бўлиши, эвазига эса божхона божларсиз савдо жорий этилиши мумкин. Шунга ўхшаш келишувлар АҚШ томонидан Микронезия Федератив Штатлари, Маршалл ороллари ва Палау Республикаси билан тузилган.
The Economist нашрининг ёзишича, АҚШ ҳукумати илгари Гренландия раҳбариятига бундай келишувни таклиф қилган, бироқ рад жавобини олган. Шунга қарамай, 4 январь куни Трамп Гренландия АҚШ учун Арктика минтақасида “миллий хавфсизлик”ни таъминлаш нуқтайи назаридан зарур эканини яна бир бор таъкидлади ва ҳудуд Россия ҳамда Хитой кемалари билан тўлиб-тошганини айтди.
- Гренландия — Арктикада жойлашган, Дания таркибидаги автоном ҳудуд. Оролнинг катта қисми музликлар билан қопланган. Ҳозирда Гренландияда 57 минг киши яшайди, аҳолининг асосий қисмини инуитлар ташкил этади. 2025-йилда ўтказилган сўровномаларга кўра, гренландияликларнинг аксарияти минтақанинг Даниядан мустақил бўлишини ёқлайди, бироқ АҚШ таркибига қўшилишни истамайди.
Трамп иккинчи президентлик муддати бошланганидан буён “миллий хавфсизлик нуқтайи назаридан” Гренландияни АҚШга қўшиб олиш зарурлигини бир неча бор таъкидлаб келмоқда. Дания расмийлари эса Копенгаген ва Гренландия ўртасидаги муносабатларга ҳар қандай ташқи аралашувни қабул қилиб бўлмас ҳолат, деб баҳоламоқда.
2025 йил декабрь охирида Трамп Луизиана штати губернатори Жеф Ландрини Гренландия бўйича махсус вакил этиб тайинлади. Оқ уй одатда бундай вакилларни халқаро инқирозлар ва мураккаб музокаралар даврида тайинлайди.
Дания Трамп баёнотларига жиддий муносабат билдирмоқда
Bloomberg агентлиги маълумотига кўра, Дания ҳукумати Трампнинг баёнотларини қуруқ таҳдид ёки музокара тактикаси сифатида баҳоламаяпти. Дания бош вазири Метте Фредериксен аввалроқ Гренландияга босим ўтказиш йўл қўйиб бўлмас ҳолат эканини ва бу ҳудуд ўз келажагини бошқа давлатлар аралашувисиз ўзи белгилашни исташини айтган.
Фредериксенга кўра, агар АҚШ Гренландияда ҳарбий амалиёт ўтказса ёки уни аннексия қилса, бу НАТО хавфсизлик тизимини издан чиқариши мумкин. Натижада Иккинчи жаҳон уруши якунидан бери шаклланган хавфсизлик архитектураси амалда барбод бўлиши эҳтимоли бор.
