АҚШ январь ойида Эронда намойишлар бостирилгач, блокланган интернетни четлаб ўтишга ёрдам бериш учун мамлакатга, тахминан, 6 мингта Starlink терминалини яширин равишда олиб кирган. Бу ҳақда америкалик амалдорларга таяниб The Wall Street Journal хабар берди.
Бу АҚШнинг сунъий йўлдош интернет ускуналарини Эронга тўғридан тўғри юборган илк очиқланган операцияси ҳисобланади. Давлат департаменти Эрондаги “интернет эркинлиги” дастурларига ажратилган маблағларни қайта тақсимлаб, қарийб 7 мингта терминал сотиб олган. Уларнинг аксарияти январь ойида харид қилинган, 6 мингга яқини эса яширин тарзда Эронга етказилган.
АҚШ президенти Дональд Трамп етказиб беришлардан хабардор бўлган. Бироқ у режани шахсан маъқуллагани ёки йўқлиги номаълум. Оқ уй бу масалага изоҳ беришдан бош тортган.
Январь ойида Эрон ҳукумати иқтисодий инқироз, миллий валютанинг қадрсизланиши ва олий раҳнамонинг қатъий сиёсати фонида бошланган норозилик намойишларини бостирди. Хавфсизлик кучлари минглаб намойишчиларга қарши куч ишлатди ва интернетга кенг кўламли чекловлар жорий этди.
Эрон АҚШни тартибсизликларни қўзғатишда айблаган, бироқ Вашингтон намойишларни ташкиллаштиришга алоқадорлигини расман рад этган. Бироқ Starlink операцияси ҳукуматга қарши кучларга АҚШ томонидан илгари тан олингандан кўра фаолроқ ёрдам кўрсатилганини англатади.
Эрон ҳукумати Starlink терминалларига эгалик қилишни ноқонуний деб ҳисоблайди. Бунинг учун қамоқ жазоси белгиланган. Шунга қарамай, таҳлилчилар ва фаолларнинг ҳисоб-китобларига кўра, мамлакатда аллақачон ўн минглаб шундай қурилмалар мавжуд. Улар блокировкаларни четлаб ўтиш ва маълумотларни давлат назоратидан ташқарига узатиш учун ишлатилмоқда. Эрон хавфсизлик кучлари томлар ва хусусий уйларда сунъий йўлдош антенналари бор-йўқлигини аниқлаш учун рейдлар ўтказмоқда.
Терминалларни етказиб бериш АҚШда ички мунозараларга сабаб бўлди. Рақамли ҳуқуқлар бўйича экспертларнинг бир қисми VPN хизматларини молиялаштиришни сақлаб қолиш зарурлигини таъкидлади. Уларнинг фикрича, VPN’сиз Starlink фойдаланувчиларининг жойлашувини аниқлаш осонлашади.
Давлат департаменти маълумотларига кўра, 2022 йилдаги норозилик намойишлари пайтида 30 миллионга яқин эронлик АҚШ томонидан молиялаштирилган VPN’дан фойдаланган. 2025 йил ёзидаги 12 кунлик уруш чоғида эса аҳолининг қарийб 20 фоизи айнан шундай хизматлар орқали интернетга чекланган киришни сақлаб қолган.
