Эрон олий полиция мулозими 19 январь куни мамлакатда давом этаётган ва ҳукумат томонидан “тартибсизликлар” деб аталаётган намойишлар иштирокчиларига ультиматум эълон қилди. Бу ҳақда Lе Моndе хабар берди.
Миллий полиция раҳбари Аҳмад Ризо Раданнинг давлат телеканали орқали билдиришича, намойишларда иштирок этган ёшлар уч кун ичида ўз ихтиёри билан таслим бўлиши шарт. Акс ҳолда, уларга нисбатан қонуннинг барча қатъий чоралари кўрилади.
“Тартибсизликларга билмасдан аралашиб қолганлар ‘алданган шахслар’ деб ҳисобланади, улар ‘душман аскарлари’ эмас. Бундай шахслар ўз ихтиёри билан келса, уларга нисбатан енгиллик берилади”, деди Радан.
Намойишлар аввалига 2025 йил 28 декабрь куни иқтисодий қийинчиликлар сабаб бошланган. Бироқ кейинчалик вазият сиёсий тус олиб, ҳукуматга қарши норозиликларга айланиб кетган. Ўз навбатида, амалдаги ҳукумат бу воқеаларда АҚШ ва Исроил каби “ашаддий душманлар” қўли борлигини даъво қилмоқда.
Эроннинг учта олий ҳокимият бўғини раҳбарлари — президент Масъуд Пезешкиён, парламент спикери Муҳаммад Бағир Ғалибоф ва суд ҳокимияти раҳбари Ғуломҳусайн Моҳсиний Эжей қўшма баёнот бериб, аҳолининг иқтисодий муаммоларини ҳал қилиш учун тун-у кун ишлашга ваъда берди. Шу билан бирга, улар “террорчилик ҳодисалари” ташкилотчилари шафқацизларча жазоланишини билдирди.
Мамлакатда 11 кундан ортиқ вақтдан бери интернет узиб қўйилган. Шу сабабли воқеалар кўламини аниқлаш қийин кечмоқда. Бироқ Iran Human Rights (IHR) нодавлат ташкилоти хавфсизлик кучлари томонидан 3 428 нафар намойишчи ўлдирилганини тасдиқлади. Ташкилот асосчиси Маҳмуд Амирий-Моғаддам қурбонлар сони бундан бир неча мингга кўпроқ бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирди.
“Гувоҳлар ва оилалардан олинган маълумотлар шуни кўрсатадики, ҳалок бўлганлар сони ОАВдаги энг юқори тахминлардан ҳам кўп бўлиши мумкин. Ислом Республикаси замонамиздаги энг йирик оммавий қирғинлардан бирини амалга оширди”, дейилади баёнотда.
БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссари Волкер Тюрк Эронни қатл жазосидан “давлат қўрқитиш воситаси” сифатида фойдаланаётганликда айблади. Маълумотларга кўра, Эрон 2025-йилда 1 500 кишини қатл қилган. Намойишларда ҳибсга олинганлар сони бўйича ҳам маълумотлар турлича. Хусусан:
- Tasnim агентлиги 3 000 га яқин киши;
- ҳуқуқ ҳимоячилари 20 000 нафар одам ҳибсга олинганини таъкидламоқда.
Эрон олий раҳнамоси Оятуллоҳ Али Хоманаий 17 январь куни ҳукумат “фитначиларнинг белини синдириши” кераклигини таъкидлаган эди. Сўнгги маълумотларга кўра, мамлакатнинг иккинчи йирик шаҳри Машҳадда жамоат инфратузилмасига етказилган зарар 15 миллион доллардан ошган.
Вице-президент Ҳусайн Афшин 19 январь куни интернетга кириш шу ҳафта давомида аста-секин тикланишини айтди. Президент Пезешкиён эса чекловларни танқид қилиб, интернетни бошқаришда “яхшироқ усуллар”дан фойдаланишга чақирди.
