АҚШ ва Эрон ўртасидаги урушни якунлаш бўйича келишув доирасида Эрон иқтисодиётига сармоя жалб қилиш учун 300 миллиард долларлик хусусий инвестиция жамғармасини ташкил этиш режалаштирилмоқда. Бу ҳақда келишув тафсилотларидан хабардор манба “Reuters” агентлигига маълум қилди.
Манбага кўра, мазкур маблағнинг ярмидан кўпи аллақачон инвесторлар томонидан ажратиш учун ваъда қилинган. Жамғарма икки томон учун ҳам якуний тинчлик келишувини имзолашга иқтисодий рағбат яратиш мақсадида ташкил этилмоқда.
Манбанинг билдиришича, жамғарма тўлиқ хусусий сектор маблағларидан шакллантирилади. Унда ҳеч қандай давлат маблағи, грант ёки компенсация пуллари бўлмайди. Молиялаштиришга АҚШ, Форс кўрфази давлатлари, Осиё, Жанубий Америка ва Африкадаги компаниялар розилик билдирган. Сармоялар энергетика, логистика, саноат ишлаб чиқариши ва транспорт соҳаларига йўналтирилиши режалаштирилган.
Шунингдек, Эрон дастлаб АҚШдан уруш оқибатида етказилган зарар учун 400 миллиард доллар компенсация талаб қилган. Бироқ Вашингтон бу талабни рад этган. Шундан кейин “Тикланиш ва ривожланиш жамғармаси” ғояси пайдо бўлган.
Эронлик юқори мартабали манбанинг айтишича, жамғарма фаолиятида минтақа давлатлари ҳам иштирок этади. Улар кредит линиялари очиш, қарзлар бўйича кафолат бериш ёки тўғридан тўғри молиялаштириш орқали урушдан зарар кўрган объектларни тиклашга ҳисса қўшади. Тикланиши режалаштирилган объектлар қаторида “Муборака Стил” металлургия мажмуаси, нефтьни қайта ишлаш заводлари, аэропортлар ва бошқа инфратузилма объектлари бор.
Маълумот учун, 92 миллиондан ортиқ аҳолига эга Эрон Яқин Шарқнинг энг йирик иқтисодиётларидан бири саналади. Мамлакат дунёдаги иккинчи йирик табиий газ захираси ва тўртинчи йирик нефть захирасига эга. Бироқ сўнгги қирқ йил давомида халқаро санкциялар туфайли мамлакатга йирик хорижий инвестициялар деярли кириб келмаган.
Манбага кўра, янги инвестиция жамғармаси АҚШ санкцияларини бекор қилиш ёки хорижда музлатилган Эрон активларини қайтариш бўйича музокаралардан мутлақо алоҳида механизм ҳисобланади. Жамғарма дарҳол иш бошламайди. У фақат томонлар ўртасида якуний тинчлик келишуви имзоланганидан кейин расман ташкил этилади.
Жорий йилнинг 19 июнь куни Швейцарияда имзоланадиган англашув меморандуми кейинги 60 кун давомида музокаралар жараёнини белгилаб беради. Шу вақт ичида жамғарма маъмурлари Эрон ҳукумати ва инвесторлар билан ҳамкорликда аниқ лойиҳаларни шакллантиради.
Оқ уй вакили АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнснинг CBS телеканалига берган интервьюсига ишора қилган. Унда Вэнс Эрон Вашингтон билан келишув шартларига риоя қилса, жумладан, ядровий дастурини тугатса, бойитилган материаллар захирасидан воз кечса ва қатъий халқаро назоратга рози бўлса, 300 миллиард долларлик тикланиш жамғармасидан фойдаланиш имконига эга бўлишини айтган.
Манба жамғарма ким томонидан бошқарилиши ҳозирча аниқлаштирилмаганини билдирган. Бироқ Жанубий Корея, Япония, Сингапур, Малайзия ва АҚШ компаниялари сармоя киритиш мажбуриятини олгани маълум қилинган.
