Россия-Украина урушида Россия армиясига жалб қилинётган хорижликлар орасида энг кўп ўзбекистонликлар ҳалок бўлмоқда. Бу ҳақда “Truth Hounds” ҳамда бир қатор инсон ҳуқуқлари ташкилотлари томонидан тайёрланган ҳисоботда сўз боради.
Тадқиқотга кўра, Россия 2022 йилдан буён камида 130 дан ортиқ давлатдан ўн минглаб хорижликларни армия сафига жалб қилган. Улар орасида Марказий Осиё мамлакатлари фуқаролари, жумладан ўзбекистонликлар ҳам катта улушни ташкил этади.
Энг ташвишли жиҳатлардан бири бу қурбонлар статистикасидир. Очиқ манбалар ва таҳлилларга таяниб, камида 481 нафар ўзбекистонлик Россия армияси сафида ҳалок бўлгани қайд этилган. Бу кўрсаткич хорижликлар орасида энг юқориси ҳисобланади. Кейинги ўринларда Тожикистон, Қозоғистон ва Қирғизистон фуқаролари қайд этилган.
Ҳисоботда Россия томонидан қўлланилаётган рекрутинг механизмларига алоҳида эътибор қаратилган. Унга кўра, рекрутерлар асосан ижтимоий ва ҳуқуқий жиҳатдан ҳимоясиз қатлам – мигрантларни нишонга олган. 2022 йилдан буён Россия ҳудудида мигрантлар яшайдиган жойлар, иш жойлари ва ҳатто масжидларда рейдлар сони кескин ошган. Кўп ҳолларда ҳарбий контракт имзолаш депортация ёки жиноий таъқибдан “қутулиш йўли” сифатида тақдим этилган. Шу билан бирга, тадқиқотда ҳужжатларни тортиб олиш, сохта жиноий айбловлар қўйиш, калтаклаш ва турли босим ўтказиш ҳолатлари қайд этилган. Айрим ҳолатларда бу ҳаракатлар инсон ҳуқуқларининг жиддий бузилиши, ҳатто қийноқ билан ҳам амалга оширилган.
Кўплаб хорижликлар Россияга фуқаролик иши, армияда жанговар бўлмаган лавозим ёки Европа мамлакатларига чиқиш имконияти каби ваъдалар билан жалб қилинган. Бироқ амалда улар рус тилини билмасдан туриб шартномалар имзолашга мажбурланган ва қисқа тайёргарликдан сўнг энг хавфли фронт ҳудудларига юборилган. Ҳисоботда таъкидланишича, кўплаб хорижлик жангчилар йўқотишлар жуда юқори бўлган “штурм”ларда иштирок эттирилган.
Тадқиқот муаллифлари бу жараёнларни оддий ҳарбий рекрутинг деб баҳоламаган. Уларга кўра, айрим ҳолатларда мазкур амалиёт алдаш, мажбурлаш ва эксплуатация орқали амалга оширилгани сабабли одам савдоси белгиларига мос келади. Шу нуқтаи назардан, Россиянинг ушбу сиёсати халқаро ҳуқуқ доирасида жиддий саволларни келтириб чиқаради.
Умуман олганда, ҳисобот натижалари Россия армиясида хорижликларни жалб қилиш тизими тасодифий эмас, балки тизимли ва кенг қамровли эканини кўрсатган. Айниқса, Марказий Осиёдан чиққан мигрантлар, жумладан ўзбекистонликлар бу жараёнда энг заиф ва энг кўп жабр кўраётган қатламлардан бирига айлангани таъкидланган. Мутахассислар фикрича, бундай ҳолатлар нафақат инсон ҳуқуқлари, балки минтақавий хавфсизлик нуқтаи назаридан ҳам жиддий эътибор талаб қилади.
