БМТда ҳам, бошқа тузилмаларда ҳам тинчликни сақлашнинг бутун жараёни бузилган. Ташкилотни тубдан ислоҳ қилиш зарур. Бу ҳақда кеча, 17 апрель куни Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тўқаев Туркиядаги дипломатик форумда гапирди.
“Ташкилот бундан 80 йил аввал тузилган ва унинг эскиргани, ҳатто таназзулга юз тутганини айтаётганлар ҳақдир. Биз БМТ Низоми мазмунига эътибор қаратишимиз керак, унда ҳали ҳам “душман давлатлар” деб аталувчи тушунчалар мавжуд. Ҳа, 80 йил аввал ҳамма нарса аниқ эди. Бугун эса ўша “душман давлатлар” ташкилотни қўллаб-қувватлаш ва молиялаштиришда, тинчликни сақлаш жараёнларида ўта муҳим рол ўйнамоқда. Энг асосийси – БМТнинг самарадорлиги ва нуфузини оширишдир”, дейди Тўқаев.
Шундан сўнг у можароларнинг олдини олишда превентив (олдини олувчи) дипломатиянинг муҳим ўрнига тўхталган.
“Бу масала кўп йиллардан бери, камида охирги 30 йилдан бери муҳокама қилинмоқда. Аммо жуда чиройли нутқлар ва декларациялардан бошқа ҳеч нарса содир бўлмаяпти. Менимча, биз минтақавий ёки глобал можароларни прогноз қилиш чораларига эътибор қаратишимиз керак, превентив дипломатия айнан шудир. Шу билан бирга, самарали кўп томонлама дипломатияни қўллаб-қувватлаш учун кучларни бирлаштиришимиз зарур”, дейди Қозоғистон раҳбари.
Шимолий Македония Президенти Гордана Силяновска-Давкова мунозара давомида Қосим-Жомарт Тўқаевнинг БМТ ишида превентив дипломатияга алоҳида эътибор қаратиш зарурлиги ҳақидаги позициясини қўллаб-қувватлаган.
Тўқаев, шунингдек, БМТ ролининг пасайишидан хавотир билдирган.
“Биз минтақавий ва глобал можаролар ҳақида гапирамиз, лекин барча асосий музокаралар БМТ ва бошқа йирик халқаро тузилмалардан ташқарида ўтаётганини сезиш мумкин. Одамлар БМТ деворлари ичида эмас, балки маълум пойтахтларда, алоҳида конференция залларида учрашишмоқда. Биз БМТ юқори вакилларининг бу можароларда воситачилик қилаётганини кўрмаяпмиз. Бу жиддий муаммо. Ҳозир ҳамма БМТнинг кейинги Бош котиби ким бўлишини муҳокама қилмоқда. Менимча, бу у қадар муҳим эмас. Энг асосийси – бутун тизим ҳозирги кўринишида омон қоладими ёки йўқ”, деди у.
Қосим-Жомарт Тўқаев сунъий интеллектнинг халқаро ташкилотлар фаолиятига таъсирини ўрганишга чақирган ва глобал ташкилотни тубдан ислоҳ қилиш зарурлигини таъкидлаган.
“Бу жуда ғалати ва балки бемаъни туюлиши мумкин, лекин айнан Хавфсизлик Кенгаши энг муҳим халқаро масалаларнинг ҳал этилишига тўсқинлик қилмоқда. Дипломатлар ёки сиёсатчилар бошқа майдонлар доирасида музокара олиб боришга мажбур. Айтганча, бу муаммони ўтган йилнинг сентябрь ойида Бош Ассамблея сессиясида Президент Дональд Трамп жуда таъсирли тарзда тилга олган эди ва мен унга тўлиқ қўшиламан. У БМТ штаб-квартирасидаги ишламаётган телесуфлёр ва эскалаторни танқид қилиб, БМТда ҳамма нарса бузилганини айтганди. Аммо энг жиддий муаммо шундаки, БМТда ҳам, бошқа тузилмаларда ҳам тинчликни сақлашнинг бутун жараёни бузилган”, дейди Қозоғистон раҳбари.
