Искандария қирғоғида археологларни ҳайратга солган қадимги Миср қайиғи топилди. Қайиқнинг узунлиги 35 метр бўлиб, у ҳашаматли безатилган. Топилма милоддан аввалги 50-йилларга оидлиги аниқланди. Бу ҳақда “The Guardian” хабар берди.
Келтирилишича, Искандария (Алехандриа) қадимги Мисрнинг энг машҳур порт шаҳарларидан бўлиб, милоддан аввалги 331 йилда Македониялик Искандар томонидан асос солинган. Қадимий дунёда у илм-фан, савдо, маданият ва меъморчилик маркази сифатида танилган. Искандария Птоломейлар сулоласи ҳукмронлиги даврида ўзининг ҳашаматли саройлари, эҳромларга тенг ибодатхоналари ва денгиз бўйидаги улуғвор иншоотлари билан шуҳрат қозонган. Бу ерда ҳукмдорлар оиласининг қасрлари, маданий мажмуалар ва диний марказлар жойлашган бўлган.
Кема сув остида қолган Антиродос ороли яқинида қадимги Искандариянинг улкан Портус Магнус (Буюк порт) ҳудудида аниқланган. Топилма милоддан аввалги 25-30 йилларда Искандарияга ташриф буюрган юнон тарихчиси Страбон ўз қўлёзмаларида ёзган ҳашаматли қайиқ таърифига мос келиши билан илмий жамоатчиликда катта қизиқиш уйғотмоқда. Страбон Мисрга қилган саёҳати ҳақида ёзар экан, бундай қайиқлар борасида шундай деган:
“Бу идишлар ҳашаматли жиҳозланган бўлиб, қироллик саройи томонидан саёҳатлар учун фойдаланилади. Искандариядан дарё бўйлаб оммавий байрамларга оқиб келаётган оломон ҳар куни ва кечаси унда сайр қилади”.
Қазишмалар Европа сув ости археологияси институти томонидан Оксфорд университетининг денгиз археологияси бўйича ташриф буюрган профессори Франк Годдио раҳбарлигида олиб борилди.
“Бу ниҳоятда ҳаяжонли топилма, чунки Мисрда бундай қайиқ илк бор аниқланмоқда. Бу турдаги қайиқ ҳақида Страбон каби қадимги муаллифлар ёзган, улар иконографияда ҳам акс этган. Масалан, Палестрина мозаикасида. Бироқ зодагонлар саёҳатларида фойдаланилган бундай қайиқнинг ўзи илгари ҳеч қачон топилмаган эди”, дейди у.
Мозаикада тахминан 15 метрли қайиқ тасвирланган бўлса-да, ҳозир топилган кеманинг яхши сақланган ёғочларига қараганда, унинг кенглиги 7 метр бўлиши мумкин. Уни бошқариш учун 20 дан ортиқ эшкакчи керак бўлгани тахмин қилинмоқда.
Топилма атиги 7 метр чуқурликда сув остида, 1,5 метр чўкинди остида ётган. Годдионинг дастлабки фикрича, бу ерда бир-бирининг устига ётган иккита кема бўлиши эҳтимолдан холи эмас. Қайиқнинг камон қисми текис, орқа қисми эса юмалоқ… У жуда саёз сувда ҳаракатланишга мўлжалланганидан далолат беради.
Бу сўнгги ўн йилликларнинг энг муҳим археологик ютуқларидан биридир. Птолемей маликаси ва қиролининг улкан ҳайкаллари шу жойда топилган ажойиб артефактлар қаторига киради.
2019 йилда Годдио бошчилигидаги жамоа Thonis–Gerakleion атрофидаги сувларда яна бир кема қолдиқларини аниқлаганди. Унинг ғайриоддий тузилиши қадимги юнон тарихчиси Геродот таърифига мос келганди.
Янги топилма Годдио қазиб олаётган Исис ибодатхонаси жойидан 50 метрдан кам масофада жойлашган. Олимнинг фикрича, қайиқ эрамиздан аввалги 50 йилларда ибодатхонанинг ҳалокатли қулаш жараёнида чўкиб кетган бўлиши мумкин.
