Олимлар Эйнштейннинг умумий нисбийлик назарияси асосида Марсдаги вақт Ерга қараганда ўртача бир кунда 477 микросекундга тезроқ ўтишини аниқлади. Бу ҳақда Тҳе Астрономиcал Жоурнал журналида чоп этилган тадқиқотга таяниб Space нашри хабар берди.
Тадқиқотчилар вақт фарқини ҳисоблашда қуйидаги омилларни инобатга олди:
- Марснинг тортишиш кучи (Ерга қараганда беш баравар заиф);
- қизил сайёра ҳаракатининг тезлиги ва орбитасининг шакли;
- Қуёш, Ер ва Ойнинг тортишиш таъсири.
Эйнштейннинг умумий нисбийлик назариясига кўра, вақт кузатувчи қайси тизимда жойлашганига, яъни ҳаракат тезлиги ва гравитацияга қараб тезроқ ёки секинроқ ўтиши мумкин. Бу эффект вақтнинг секинлашиши (time dilation) деб аталади ва у машҳур эгизаклар парадоксига олиб келиши мумкин.
Эгизаклар парадокси: Агар эгизак астронавтлардан бири деярли ёруғлик тезлигида учадиган космик кемада коинотга учса ва бошқаси Ерда қолса, қайтиб келган астронавт Ерда қолган эгизагидан ёшроқ бўлади. Сабаби космик кема ёруғлик тезлигига қанчалик яқинлашса, вақт шунчалик секин ўтади. Шунингдек, тортишиш кучи Ерникидан анча кучли бўлган қора туйнук яқинида ҳам вақт секинроқ ўтади.
Марсдаги вақт фарқининг сабаби
Марс Ерга қараганда Қуёшдан узоқроқ бўлгани учун Қуёш атрофида секинроқ айланади. Бу эса Қизил сайёрада вақтнинг секинроқ ўтишига олиб келади. Бироқ Марснинг орбитаси Ерникига қараганда чўзинчоқроқ бўлгани сабабли у Қуёшга яқинлашганда тезлашади, узоқлашганда секинлашади. Шунингдек, Марснинг Қуёш ва Ер–Ой тизимидан турлича масофада бўлиши ҳам вақтнинг Марс йили давомида ўзгариб туришига олиб келади. Ушбу омилларнинг умумий таъсири натижасида Марсдаги вақт Ерга қараганда тезроқ ўтади.
Марсда турган астронавт учун бир сония одатдагидек бир сонияга тенг бўлади. Аммо Ерда турган кузатувчи учун Марсдаги сония Ердаги сонияга қараганда бир оз тезроқ ўтади. Марс ва Ер ўртасидаги ўртача фарқ суткасига 477 микросекундни ташкил этади, лекин бу кўрсаткич Марснинг Ер ва Ойга нисбатан орбитадаги жойлашувига қараб ±226 микросекунд ўзгариши мумкин.
Бу кичик фарқ келажакда Қизил сайёрада ва унинг атрофида яратиладиган навигация ва алоқа тизимларининг ишига жиддий таъсир кўрсатиши мумкин. Олимларнинг таъкидлашича, ушбу вақт фарқи ҳақида аниқ маълумотга эга бўлиш икки сайёра ўртасидаги GPS ва алоқа тизимларини муваффақиятли синхронлаштириш учун муҳимдир.
