23 апрель куни Туркия парламанти 15 ёшга тўлмаган болаларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишини тақиқловчи “Ижтимоий хизматлар тўғрисида”ги қонун ва баъзи қонунларга ўзгартириш киритиш ҳақидаги қонунни қабул қилди. Бу ҳақда “Haberler” хабар берди.
Ҳужжатга кўра, ижтимоий тармоқ провайдери 15 ёшга тўлмаган болаларга хизмат кўрсата олмайди ва ушбу хизмат кўрсатилмаслигини таъминлаш учун ёшни текшириш (age verification) каби зарур чораларни кўришга мажбур бўлади. Провайдер 15 ёшдан ошган болалар учун алоҳида ажратилган махсус хизматларни тақдим этиш бўйича зарур чораларни кўради. Ушбу доирада кўрилган чора-тадбирлар провайдернинг ўз интернет сайтида эълон қилинади. Шунингдек, очиқ, тушунарли ва фойдаланиш учун қулай бўлган ота-она назорати воситаларини тақдим этилади. Ота-она назорати воситалари эса ҳисоб созламаларини назорат қилиш, сотиб олиш, ижарага олиш ва пуллик аъзолик каби тўловга асосланган амалларни ота-она рухсати ёки тасдиғи билан боғлаш, шунингдек, фойдаланиш вақтини кузатиш ва чеклаш механизмларини ўз ичига олади.
Туркиядан туриб кунлик киришлар сони 10 миллиондан ортиқ бўлган ижтимоий тармоқ провайдери кечиктириб бўлмайдиган ҳолатларда берилган қарор ижросини дарҳол ва энг кечи билан бир соат ичида амалга оширади. Қонунга мувофиқ берилган мазмунни олиб ташлаш ёки киришни тақиқлаш қарорларига мавзу бўлган нашрнинг ўз сайтида қайта эълон қилинмаслиги учун барча зарур чораларни кўради.
Берилган маъмурий жарима билдирилган кундан бошлаб 30 кун ичида мажбурият бажарилмаса, Ахборот технологиялари ва алоқа кенгаши (BTK) раиси томонидан Туркияда солиқ тўловчи бўлган жисмоний ва юридик шахсларнинг ушбу провайдерга янги реклама бериши тақиқланади. Бу доирада янги шартномалар тузиб бўлмайди ва унга оид пул ўтказмаларини амалга ошириш мумкин эмас. Реклама тақиқи қарори берилган кундан бошлаб 3 (уч) ой ичида мажбурият бажарилмаса, BTK раиси провайдернинг интернет трафиги ўтказиш қобилиятини (бандит кенглигини) 50 фоизга торайтириш учун жиноий судга мурожаат қилиши мумкин.
Агар суд қарори ижро этилганидан кейин 30 кун ичида мажбуриятлар бажарилмаса, BTK раиси трафикни 90 фоизгача торайтириш учун яна судга мурожаат қилиши мумкин. Суд иккинчи мурожаат бўйича хизматнинг хусусиятини инобатга олган ҳолда пастроқ фоиз (лекин 50 фоиздан кам бўлмаган ҳолда) белгилаши мумкин. Мажбуриятлар тўлиқ бажарилган тақдирда, реклама тақиқи бекор қилинади ва трафикка қўйилган чекловлар тўхтатилади.
Қонун билан ўйин платформаларига оид тартиблар ҳам жорий этилган. Унга кўра, ўйин платформаси белгиланган тартибда таснифланмаган (ёш рейтинги берилмаган) ўйинларни тақдим эта олмайди. Бундай ўйинларни фақат энг юқори ёш мезонига кўра белгилаган ҳолдагина тақдим этиш мумкин.
Туркиядан кунлик кирувчилар сони 100 мингдан ортиқ бўлган хорижий ўйин платформаси Туркияда жисмоний ёки юридик шахс кўринишида ўз вакилини тайинлаши ва бу ҳақдаги маълумотларни BTK’га билдириши шарт. Ўйин платформалари ҳам очиқ ва тушунарли ота-она назорати воситаларини таъминлайди.
Мажбуриятларини бажармаган ўйин платформасига BTK томонидан билдиришнома юборилади. 30 кун ичида камчилик тузатилмаса, 1 миллиондан 10 миллион турк лирасигача маъмурий жарима солинади. Агар яна 30 кун ичида бажарилмаса, жарима миқдори 10 миллиондан 30 миллион лирагача оширилиши мумкин.
Агар иккинчи жаримадан кейин ҳам талаблар бажарилмаса, BTK раиси ўйин платформаси трафигини аввал 30 фоизга, кейин эса 50 фоизгача торайтириш бўйича судга мурожаат қилади. Агар платформа мажбуриятларини бажарса, солинган жарималарнинг тўртдан бир қисми ундирилади ва трафик чекловлари бекор қилинади.
Ҳужжат кучга кириши учун Туркия Президенти Ражаб Тойиб Эрдўған уни 15 кун ичида имзолаши керак. Чекловлар 6 ой ўтгач бошланади.
Маълумот учун, 2025 йил 10 декабрда Австралияда дунёда биринчи бўлиб 16 ёшдан кичиклар учун ижтимоий тармоқлардан фойдаланиш тақиқланган эди. 2026 йил бошидан эса Малайзия вояга етмаганлар учун ижтимоий тармоқларга киришни тақиқлади. Шу йилнинг январь ойида Франция Миллий ассамблеяси ҳам 15 ёшгача бўлган болалар учун шунга ўхшаш тақиқни маъқуллаган эди, бироқ у ҳали Сенат томонидан тасдиқланмаган. Дания, Испания, Австрия, Германия, Греция ва бошқа бир қатор Европа давлатлари ҳам 14–16 ёшли болалар учун ижтимоий тармоқлардан фойдаланишни чеклаш ниятида.
